Чуртазы музыкаа пирiлген

Чапсых аалҷы. Пу кӱннерде В.Г.Чаптыковтың адынаң Хакас филармониязында пiстiң саблығ учёнай Н.Ф.Катановтың кӧргенегi Екатерина Катанова, скрипканаң ойнап, улуғ ойын кӧзiткен.

Cоонаң чайаачы кӧңнiлiг ип­чi «Хакасия» газета редак­ция­­зын­да хабарҷыларнаң то­ғасхан. Пiл­дiстiг, хабарҷылар ан­наң позы­наңар чоохтап пирерге сурын­ғаннар. Екатерина пастап 2012 чыл­да паба-iҷезiнең хада мында ааллаан. Ол чылны пiстiң республикада саблығ учёнай Н.Ф.Ка­тановтың чылы тiп чар­лаан полғаннар. 

Iди Екатерина Катанова позының ӧбекелерiнеңер чоохтап сыххан. 1892 чылда Николай Фёдорович Катанов Асхыстағы тигiрибде орыс хыс Александра Ивановна Тихонованаң хоных тӧстееннер. Олар отыс чылҷа хада чӧптiг чуртааннар. Чиит сӧбiреде Анна хызыҷах тӧ­реен. Школа соонда Ха­зан городтағы ӱгретчiлер институдынзар ӱгренерге кiрген. 

Николай Фёдорович ӱреен соон­да Александра Ивановна хызынаң хада сидiк чуртааннар. 1942 чылда iҷе кiзi тоозыл парған. Хызы Анна Николаевна Георгий Фёдоро­вич Штыкалевнаң хон салғаннар. Оларның iкi оол Ни­колай паза Алексей тӧрееннер. 

Анна Николаевна чуртазы тоо­за Хазан городта ӱгретчi полып тоғын салған. Ол орыс тiлi паза ли­тера­тура уроктарын апарған. Ағаа ӱг­рен­ҷiлерi хынҷаңнар, шко­ла соон­да тоғазарға килҷеңнер. Геор­гий Фёдорович Штыкалев имҷi-хирург полған. Илбек Ада чаа тузында немецтернiң хо­лына кiр парған. Немецтер аны, имҷi полчатханда, ӧдiрбееннер. Постарының палығлатхан чааҷыларын имнеттiргеннер. Ол Илбек Ада чаадаң хазых айлан­ған. Хазан городта имҷi полып то­ғынған.

Екатеринаның паба-iҷезi Нико­лай Георгиевич паза Дора Трофи­мовна пастап Хазан городта чур­тааннар. Анаң олар Моск­вазар кӧс­кеннер. Катя 1979 чылда анда тӧ­реен. Пабазы, имҷi-хирург по­лып, улуғ чидiглерге читкен. Пӧлiк устағҷызы полған паза кандидат диссертациязын арачылабысхан. 

Катя пис частығда, хонҷых чуртапчатхан хызыҷахтың скрипканаң ойнапчатханын кӧрiп, ӧзiп ал­за, хайди даа скрипач поларбын тiп сағын салған. Школаа чӧр сыхханда, музыка школазынзар пазын салған. Че олох туста хоос­чылар школазынзар чӧрген. Iди  хызыҷах пу iкi школада читiлер чыл ӱгрен салған. Школаны тоос­хан соонда, хайзында ӱгредиин узарадарға сағынып, музыка училищезiнзер ӱгренер­ге кiрiбiскен. Пабазы ағаа чоохта­ҷаң, мында ойнирға ла нимес, че му­зыка теориязын паза тархынын чах­сы пiлерге кирек. 

Музыка училищезi соонда Мос­квадағы консерваторияда ӱг­ренген, анаң андох аспирантураны тоос­хан. Аспирантураны тоос­са, учёнай ат пирбинчелер, че дипломы хоостыра пӧзiк ӱгредiг заведениелерiнде музыка ӱгретчiзi поларға оңдай пирiлчеттiр. Iди Екатерина музыкаа он азыра чыл ӱг­рентiр. 

Ол Москвадағы консерваторияда тӧртiнҷi чылы ӱгренчеткенде, аны Австриядағы Вена городсар iдӧк консерваторияда ӱгренерге хығыр­тырлар. Пастап ол андар парарға хынминчатхан, че соонаң, пiр чыл пазынаң пазох хығырғаннарында, ынабысхан. Вена городта нинҷе-де студент, пiрiгiп, пiр улуғ квартира суурып алғаннар. Мында Екатерина немец тiлiне ӱгренген. Орындағы консерваторияда пурунғы музыка факультедiнде ӱгренген. Анда 40 студентке 20 профессор килiсчеткен. Прай 6 чыл ӱгренген. Олох тус­та Москвадағы консерватория­зын тас­табаан. Итсе-де, Москвада ӱгренерге сидiк арах полған. Ибзер кӧп тоғыс пир салҷаңнар. 

Бельгияда хайди пол парған ма? Екатеринанаң хада ӱгренген хыс соо­наң Бельгияда тоғын сыхтыр. Ол Катяны андар хығыртыр. Катя ынабысхан. Амға теере анда тоғынча. 

Ниме анда пасхалалча? Анда кӧ­бiзi улуғ нимес залларда камернай оңдайнаң концерт турғысчалар. Ека­теринаның позының кӧг ӧмезi пар. Ӧӧнiнде аймах чоннарның кӧглерiн ойнапчалар. Ӧмеде еврей, румын, испан кiзiлер парда, олар пу чоннарның кӧглерiн толдырчалар. Орыс чоннарның кӧг­лерiн дее ой­нирға пӧгiн тутчалар. 

Бельгияда олар олғаннарға по­лысчатхан пiрiгiснең палғалыс тут­чалар. Олғаннарға, кӧглер ой­нап пи­рiп, саблығ композиторлардаңар чоохтап пирчелер. 

Музыканттар постары чал ахчазын албинчалар. Олар аймах кӧг программаларынҷа постары то­ғынчалар. Аннаңар матап хайы­нарға ки­лiсче. Пiр орында ползаң, ахча чох халарзың. 

Екатерина Москвазар кил пар­ча. Анда паба-­iҷезiнiң сыырадын­зар чӧр­че. Сағам Екатерина Ни­колаев­на чалғызан. Сӧ­бiре тӧстебеен, прай чуртазын музыкаа пир салған. Хазан городсар пар килчеӧк. Анда аға-­ууҷазының паза саб­лығ ӧбекезiнiң сӧӧктерi. 

Хакасиязар хайди полып чиде тӱскен? Iкi чыл мының алнында хоос­чы Николай Чарков, аның телефон номерiн таап, сығдыраттыр. Ол Екатеринаның паба-iҷезiн чахсы таныҷаң, аннаңар ӧбекелер чир-суун ундутпасха паза ойын турғызарға кил турарға чӧптептiр. Пу сағыс Екатеринаның чӱреенде чiтпеен. Аннаңар, Хакас филармониязынаң палғалыс тудып, пеер чиде тӱскен. Скрипкалығ оркестрнең хада улуғ концерт кӧзiткен. 

Хакасияда пол килген соонда Екатерина Катанова пiрее хаҷан хатабох кил парарға молҷаан.