Республика кӱнiнде – хазна сыйыхтары паза опера «чылтыстары»

Ӱлӱкӱн. Хакас Республиканың тӧреен кӱнiне чарыдылған пайрам М.Ю.Лермонтовтың адынаң Орыс академическай драма театрында алғым таныхталған.

Кӧрiгҷiлер залында Ағбан городтың чуртағҷылары паза аалҷылары илееде чыылыс парғаннар. Устағ-пастағдаң Хакасия пазы Валентин Коновалов, Хазна Думазының депутады Николай Шульгинов, Хакасияның хазна чӧпчiзi Владимир Штыгашев, Ӧӧркi Чӧп кнезi Сергей Сокол полғаннар.

Концерт хайхастығ теелбекнең пасталған. «Кӱн сузы» ансамбльның ооллары пурунғы тустағы алыптар чир-cуун хайди арачылаанын теелбек пастыра кӧзiткеннер. Тус табырах учухча, илбек хазнабысха ачын ыырҷылар чаанаң кiрiбiзерге ле кӱстенчелер. Ада чаа тузындағы матырларыбыс фашисттердең тоғыр махачы хабысханнар. Аны ансамбльның артисттерi iдӧк теелбек пастыра читiргеннер. Хазыр чаа соонаң пiр чӱс чыл даа иртпеен, че неонацисттер пазох пiстiң Россияа хыҷанчалар. Концертте пурунғы алыптарны, совет чааҷыларын паза пӱӱнгi матырларны хакас кӧг тирии – хобырах – пiрiктiрче. Андағ чапсых кӧзiдiг тимнеп салғаннар культура тоғынҷылары.

– Аарлығ арғыстар, Хакасия правительствозының паза позымның адынаң прайзын Республика кӱнiнең алғыстапчам. Пу кӱнде Хакасиябыс, аның муңарлап чыллар тур париған кӱргеннерi, пӧзiк тасхыллары, ағын суғлары, арығ кӧллерi, хыри-пазы чох чазылары пiске улам аарлығ пiлдiрчелер. Че иң аарлығ ис-пайыбыс – ол чуртағҷылар. Аймах профессияда тiспен iстенчеткен тоғынҷыларға поғдархапчабыс. Пӱӱл пiс Илбек Чиңiстiң 80 чылын таныхтапчабыс. Пу прайзына аарлығ кӱн полча. Пiс матырларыбысты, саблығ iстенҷiлернi сағыста хаҷан даа ал чӧрчебiс, оларның махачыларын ундубаспыс. Амғы тӧл оларның кибiрлерiн сибер хайраллапча. Пӱдiрiгҷiлер, энергетиктер, ӱгретчiлер, имҷiлер, культура тоғынҷылары, аал хонии специалисттерi – прайзы пiстiң республиканың наа чуртазын пӱдiрче. Аарлығ нанҷылар, пic ӧбекелерiбiстiң иң аарлығ ис-пайын, хайраллап, таңдағы тӧлiбiске ипти читiр пирербiс. Пiстiң республикада чон чуртирға истензiн, таңдағы чарых чуртасты пӱдiрзiн! Прайзына амыр чуртас алғапчам! – чылығ сӧстернең айланған регион пазы Валентин Коновалов.

Анаң Валентин Олегович республиканың турыстығ чуртағҷыларын аарлығ сыйыхтарнаң таныхтаан. «Хакасияның аарластығ кiзiзi» пӧзiк ат археолог, востоковед Леонид Романович Кызласовха (ӱреен соонда) пирiлген. Сыйыхты пу чағында туғаннарына читiр пирерлер. Андағох пӧзiк атнаң Хакасияның министрлер чӧбiнiң кнезi полған Евгений Александрович Смирнов таныхтатхан.

– Хакасия правительствозына, республика пазы Валентин Олегович Коноваловха паза, мындағ чарадығны алып, аарлығ сыйыхты тимнеен ӧмее прай чӱреемнең улуғ алғызымны читiрчем. Мин кӧп сыйых алғам, анзын кӧкciмдегi медаль-орденнер киречiлепчелер. Че «Хакасияның аарластығ кiзiзi» ат iдӧк аарлығ сыйыхтарның санына кiрче. Республиканың устағ-пастаа ноға мағаа мындағ пӧзiк ат пирдi ни? Мындағ сыйыхха турысчатханыма позымны киртiндiрiп алар ӱчӱн, кӧмес позымнаңар чоохтап пирим. Мағаа 88 час. Хонғаным Алланаң хада Хакасияда 48 чыл чуртап парирбыс, пеер 1977 чылда кӧс килгебiс. Совет Союзы тузында гидростанциялар пӱдiргем – Братсктағы, Хызылчардағы паза Сойан-Сус ГЭС-тар. Анаң коммунистическай партия минi партия тоғызынаң айғазарға хығырып алған. Политиказар килгенiмде, Владимир Николаевич Штыгашевнең, Галина Алексеевна Трошкинанаң, Андрей Серафимович Асочаковнаң, Геннадий Африканович Вяткиннең тоғынғам. Пӱӱн мындағ сыйых алғаныма ӧрiнчем. Хакасия чахсы ӧңнензiн! – чӱрексiнiп, алғызын читiрген Евгений Александрович.

Кӧрiгҷiлернiң iзiг айа сабызы соонаң пайрамнығ сыйыхтас аннаң андар узарадылған. Республиканың танығлығ мероприятиелерiн иртiрерiнде ӧткiн араласчатхан, Хакасия тилiзiне хозым ағылчатхан ӱчӱн, «За заслуги перед Хакасией» орденнi Россия культуразының саблығ тоғынҷызы, iстенiс ветераны Руфина Давыдовна Потапова, «ЮГК» компанияның президентi Константин Иванович Струков, «Пирамида» ООО­ның ӧӧн директоры Виктор Трифонович Пестов алғаннар. Кӧп чыл тiспен iстенiп, Хакасияның культуразына хозым ағылчатхан ӱчӱн, «Хакасияның саблығ артизi» ат филармонияның артизi Олег Игоревич Гриценкоға паза «Ӱлгер» ансамбльның артизi Тимур Олегович Тюкпеевке пирiлген. Искусствода пӧзiк чидiглерге читкен ӱчӱн, Н.Ф.Катановтың адынаң премияны чон узы Сергей Трофимович Чарков алған.

Чыл сай Хакас Республика кӱнiнде Россияның ӧӧн опера театрларының «чылтыстары» пicтiң чуртағҷыларға хайхастығ чайаачыларын сыйлапчалар. Пӱӱл олар Москвадаң, Санкт-Петербургтаң, Уфадаң килгеннер. Гала-концерттi В.Г.Чаптыковтың адынаң Хакас национальнай филармонияның симфоническай оркестрi асхан, аннаң Хакасия искусствозының саблығ деятельi, республиканың чон артизi Вячеслав Инкижеков устаан.

Луганск Чон Республиказының саблығ артизi Сергей Чуйков, оңдай полза, Хакасиязар сыбыра кил парарға кӱстенче. Ол тӧреен чир-суун неонацисттердең арачылап, холында автоматты тудынып, соох окоптарда илееде хараалар хонған, аннаңар аның кӧп сарыны ӧнетiн чаа операциязына, аның матырларына, аарлығ чир-сууна чарыдылча. Хакасияның кӱнiнде Сергей Чуйков «Спит солдат» сарынны толдырғанда, кӧрiгҷiлер телефоннарын чарыдыбысханнар. Кӱстiг сӧстернең пазылған «За Родину» сарынны залдағылар азах узында турып искеннер.